Voorlezen bij dyslexie: hoor de woorden terwijl je ze ziet

Waarom kost lezen zoveel energie met dyslexie, en wat doet voorlezen daaraan?

Bij dyslexie gaat een groot deel van je aandacht naar het ontcijferen van letters, en er blijft minder over voor wat er staat. Hoor je de woorden terwijl je ze ziet, dan doet de stem het ontcijferen en kun jij bij de betekenis blijven.

Het gaat niet om sneller lezen en het is geen behandeling: Speakybara stelt geen diagnose en leert je niet lezen. Het leest voor wat jij aanwijst, en voor veel mensen met dyslexie maakt dat een lange tekst een stuk minder zwaar.

Het draait vanuit het systeemvak of de menubalk en laat niets zien tot je erom vraagt, dus in een klas of op kantoor valt het niemand op.

• De pdf van dertig pagina's voor morgen
• De mail waar je drie keer aan begint
• De ondertitel die alweer weg is, of de tekst in een plaatje

Hoe laat je Speakybara een tekst voorlezen?

Druk op de sneltoets, trek een kader om de tekst in elk programma en druk op Enter: het voorlezen begint, en je hoeft niets te selecteren of te kopiëren. Zet je Kader blijft staan na het slepen uit bij Instellingen › Capture, dan begint het zodra je loslaat.

Speakybara is een gratis app voor Windows en Mac die elk stuk van je scherm omzet in tekst die je kunt laten voorlezen of kopiëren. Het leest het scherm en niet het programma, dus het werkt ook waar kopiëren niet kan: een gescande pdf zonder tekstlaag, een foto van een bladzijde, een afbeelding in een mail, een gepauzeerde video.

Tekst die je al hebt gekopieerd lees je voor met één andere sneltoets, zonder plakken.

• Eén sneltoets: kader om de tekst, Enter, en hij leest voor
• Werkt op gescande pdf's, foto's en schermafbeeldingen
• Gekopieerde tekst voorlezen zonder plakken

Hoe lees je mee terwijl het voorleest?

Het meeleesvenster markeert de zin die klinkt en de woorden worden wit terwijl ze worden uitgesproken. Op het scherm zelf loopt een gele markering mee over het stuk dat je hebt gekaderd, ook als je scrolt.

Zo blijven oog en oor bij hetzelfde woord. Raak je de draad kwijt, klik dan op een zin in het meeleesvenster of op een gemarkeerd woord op je scherm, en het voorlezen gaat daar verder. Met de knoppen vorige zin, volgende zin en tien seconden terug hoor je een stuk zo vaak als je wilt.

• De zin gemarkeerd, de woorden wit terwijl ze klinken
• Een gele markering op het scherm zelf, die meescrolt
• Klik op een zin of een woord om daar verder te gaan
• Vorige zin, volgende zin, tien seconden terug

Kun je het tempo en de weergave aanpassen?

Ja. De snelheid loopt van 0,8x tot 1,75x en een wijziging werkt meteen door, ook midden in een zin. Je kiest zelf hoeveel je ziet: het volledige venster, een compact venster, een ondertitelbalk of alleen geluid.

Een dichte alinea zet je op 0,8x; een bekende tekst op 1,5x. De ondertitelbalk toont één regel langs de rand van je scherm, in een lettergrootte die je zelf instelt. Wil je alleen luisteren, dan zie je niets.

• Volledig venster met de zin gemarkeerd
• Compact venster in een hoek
• Ondertitelbalk, met instelbare lettergrootte
• Alleen geluid

Kan het een moeilijke tekst simpeler maken?

Ja. Kader de tekst en kies uitleggen of samenvatten. Je krijgt de eenvoudigere of de korte versie, op dezelfde manier voorgelezen.

Uitleggen zet een dichte alinea om in gewonere taal. Samenvatten geeft de kern van een lang stuk voordat je het helemaal leest. Vertalen en je eigen tekst verbeteren staan in hetzelfde menu, handig als je iets terugschrijft.

Dit loopt via je eigen AI-sleutel, of via een lokaal model dat je zelf installeert, zoals LM Studio of Ollama. Voor voorlezen heb je er niets van nodig.

• Uitleggen — gewonere taal voor een dichte alinea
• Samenvatten — de kern voordat je de rest leest
• Je eigen sleutel, of een lokaal model op je eigen computer

Is dit een dyslexiepakket of een medisch hulpmiddel?

Geen van beide. Speakybara is een voorleestool: het leest het stuk scherm voor dat jij aanwijst, op verzoek. Het stelt geen diagnose, behandelt niets en vervangt geen leesbegeleiding.

Heb je meer nodig dan voorlezen — spellinghulp, een woordvoorspeller, studiehulp, een compleet leespakket — dan doen Kurzweil, Read&Write en ClaroRead meer dan Speakybara. Speakybara is het kleine, gratis gereedschap voor dat ene moment: dit stuk tekst, nu, voorgelezen.

NVDA, Verteller en VoiceOver op de Mac bedienen de hele computer met spraak, voor mensen die blind zijn. Speakybara staat daarnaast, niet in plaats ervan.

• Geen diagnose, geen behandelclaim
• Een aanvulling op een dyslexiepakket, geen vervanging
• Kan je school, werkgever of UWV hulpmiddelen vergoeden, dan is dat de moeite van het navragen waard

Waar gaat mijn tekst naartoe, en wat kost het?

De herkenning gebeurt op je eigen computer, en Speakybara is gratis om te downloaden en te gebruiken. Alleen als je een onlinestem of een online AI kiest gaat er tekst je apparaat af, en de afbeelding blijft standaard op je computer.

Speakybara verstuurt je scherm standaard nergens naartoe. De opname wordt herkend door de tekstherkenning die al in Windows of macOS zit, op je eigen computer. Kies je een onlinestem, dan gaan de zinnen naar de dienst achter die stem, zoals Microsoft of Google, om uitgesproken te worden; de afbeelding niet. Uitleggen en samenvatten met een online AI sturen de tekst naar die AI. De lokale stem (Piper) werkt volledig offline. De enige uitzondering staat uit tot je hem aanzet: met Uitleg mag meekijken op je scherm en een online AI gaat bij uitleg over een stap een afbeelding van je scherm naar die AI.

Speakybara bewaart wel een lijst van wat je hebt laten voorlezen, als tekst, op je eigen computer, met een klein voorbeeldplaatje van elke capture, zodat je een stuk later terugvindt. Dat kun je uitzetten in de instellingen, en het voorbeeldplaatje apart.

Gratis betekent de lokale Piper-stemmen, die op Windows al in de app zitten en die je op een Mac één keer downloadt, de stemmen die in Windows of macOS zitten, de gratis Edge-stemmen van Microsoft op Windows, of de stemmen van Google met je eigen sleutel. Speakybara Compleet is dezelfde app voor een bedrag per jaar: wij regelen de Google-stemmen voor je, zodat je zelf geen Google Cloud-project of facturatie hoeft op te zetten. In de gratis versie is niets vergrendeld en niets voorzien van een watermerk.

• Gratis — lokale Piper-stemmen, offline, geen account
• Gratis — Google- of Microsoft-stemmen met je eigen sleutel
• Speakybara Compleet — wij regelen de Google-stemmen voor je